Ewa Partum

no images were found

Jako jedna z pierwszych w Polsce zaczęła zajmować się sztuką konceptualną, jest autorką wielu akcji, performances, filmów, fotografii, tworzy poezję wizualną; jej twórczość odegrała na gruncie polskim prekursorską rolę w dziedzinie body artu, sztuki feministycznej i sztuki krytycznej. Urodziła się 25 marca 1945 w Grodzisku Mazowieckim. W latach 1963-65 studiowała w Łodzi w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych według programu Władysława Strzemińskiego, w latach 1965-70 na wydziale malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie w 1970 roku obroniła dyplom na temat poezji jako sztuki.

W latach 1972-77 prowadziła w Łodzi autorską galerię Galeria Adres, w której wystawiała sztukę konceptualną i m.in. dokumentację prac artystów Fluxus. Od roku 1983 mieszka w Berlinie. W latach 1970. Ewa Partum realizuje prace konceptualne (m.in. Śniadanie na trawie, 1971; Legalność przestrzeni, 1971; Wieża Eiffel’a, 1972) oraz poetyckie akcje i interwencje w przestrzeni publicznej (m.in. Obszar na licencji poetyckiej, 1971; Metapoezja, 1972) (zobacz ilustracje). Od początku lat 1970. tworzy Poems by Ewa, „konceptualną poezję” w postaci obiektów poetyckich, na których odciska swoje usta w chwili wymawiania artykułowanych głosek. Teksty te są kombinacją odcisków ust i poszczególnych liter, czasami całych fraz. Pierwsze odciski ust (czerwona szminka) powstały w 1971 roku, a jeden z nich został podpisany zdaniem „Mój dotyk jest dotykiem kobiety”. To konceptualna wypowiedź na temat kobiecości sformułowana na poziomie lingwistycznym. W późniejszych Poems pojawia się kontekst wyraźnie feministyczny, a także społeczny, który nigdy jednak nie manifestuje się w sposób wyraźny i oczywisty. Film by Ewa. Kino tautologiczne 1973 W latach 1973-74 Ewa Partum tworzy szereg krótkich filmów, Films by Ewa, którym nadaje wspólny tytuł Kino Tautologiczne. Bada w nich problem automatyzmu przekazu filmowego, analizuje strukturę języka filmowego jako medium semantycznego.

W 1974 roku powstaje praca Zmiana 1974 (ilustracje), w której artystka bezpośrednio odnosi się do egzystencjalnej samoidentyfikacji kobiety-artystki i włącza się w dyskurs feministyczny. Podczas performance’u profesjonalna charakteryzatorka „postarza” połowę twarzy artystki, czyniąc ją estetycznie nieatrakcyjną. Artystka krytykuje zakodowany w fallocentrycznej kulturze stereotyp patrzenia na kobietę przez pryzmat jej ciała, którego uroda i powab nadają jej wartość i status. W latach 1978-79 Ewa Partum kontynuuje projekt Zmiana – Mój problem jest problemem kobiety. Na wystawie w galerii Art. Forum w Łodzi wykonuje performance, podczas którego leży naga wśród publiczności, a charakteryzatorka postarza już nie tylko część jej twarzy, ale połowę jej ciała. Po zakończeniu performance’u Ewa Partum ogłosiła siebie jako dzieło sztuki, czyniąc swoje ciało elementem dyskursu feministycznego. W 1980 roku na swojej wystawie w Galerii Małej w Warszawie artystka pojawiła się wśród publiczności nago. Wystawa zatytułowana była „Samoidentyfikacja” i oprócz performance’u artystki składała się na nią seria fotomontaży przedstawiających nagą postać artystki wmontowaną w scenerię warszawskich ulic.

Na zdjęciach Ewa Partum pojawiała się między przechodniami, na skrzyżowaniu ulic, obok milicjantki, w kolejce do sklepu, przed siedzibą Rady Państwa. Tytuł Samoidentyfikacja określał ideę pracy, która dotyczyła poszukiwania własnej tożsamości, identyfikacji z kobiecością. Ewa Partum – „Nic nie zatrzyma idei sztuki” [galeria] 1 / 8 W kolejnych pracach Ewa Partum rozwijała wątki feministyczne. Jesienią 1980 roku w Galerii O.N. w Poznaniu przedstawiła performance Kobiety, małżeństwo jest przeciwko wam! Artystka ubrana w ślubną suknię i zapakowana w przezroczystą folie z napisem For Men rozcinała przy dźwiękach marsza weselnego nożyczkami folie, a następnie suknię, aby w końcu nago stanąć przed publicznością. W 1981 Ewa Partum roku wykonała performance Stupid Woman (ilustracja), w którym parodiowała sposoby, w jakie kobiety chcą się przypodobać mężczyznom, aby sprostać wyidealizowanym przez męskie pragnienia i oczekiwania wizerunkom kobiet-fetyszy. Przed swoim wyjazdem z kraju w 1982 roku Ewa Partum wykonała w podziemnej galerii w Łodzi performance Hommage dla Solidarności. Naga artystka wymawiała kolejne litery słowa „solidarność” składając odciski ust na białym kartonie. Była to rozbudowana forma Poem by Ewa, którą artystka powtórzyła w 1983 roku w Galerie Wewerka w Berlinie Zachodnim. W 1984 roku Ewa Partum realizuje projekt Ost-West Schatten(ilustracja) na konkurs o berlińskim murze. Powstaje fotografia, na której artystka stoi nago w pantoflach na wysokich obcasach metr przed berlińskim murem trzymając w rozłożonych rękach literę O (w prawej dłoni) i W (w lewej). Na wernisażu wystawy „Polska Awangarda 1930-90” zorganizowanej w 1992 roku w Staatliche Kunsthalle w Berlinie Ewa Partum zamanifestowała swój sprzeciw wobec prezentowania tam niemal wyłącznie dzieł wykonanych przez mężczyzn (na wystawie pokazano prace tylko jednej kobiety, Katarzyny Kobro). Wraz z grupą asystentek rozdawała wśród publiczności koperty, w których umieściła krytyczne hasło: „Polskie artystki awangardowe mają swoją wielką szansę dopiero jako zwłoki”. Jej sztuka została przypomniana w 2006 roku dwiema wystawami retrospektywnymi: „Legalność przestrzeni” w gdańskim Instytucie Sztuki Wyspa oraz „Samoidentyfikacja” w warszawskiej Królikarni. Pierwsza podnosiła kwestię społecznego i politycznego zaangażowania artystki w przeciwieństwie do drugiej, koncentrującej się na pracach konceptualnych. W tym samym roku zrealizowała performance i instalację w Turbin Hall w Tate Modern w Londynie, które okazały się przełomowym pokazem muzealnym w jej karierze zagranicznej. Sztuka nawiązywała do Poezji Aktywnej z 1971 roku, gdy w przejściu podziemnym na Marszałkowskiej rozrzuciła kilkaset białych liter tworzących jedną ze stron „Ulissesa” Jamesa Joyce’a. Tożsame działanie powtórzyła podczas wernisażu ekspozycji retrospektywnej w Łodzi w 2014 roku. W rozmowie z Dorotą Jarecką dla „Wysokich Obcasów” skomentowała działania w Warszawie: „To nie była sztuka bezpośredniego protestu, ale te litery musiały kojarzyć się z hasłami, które wisiały wtedy na ulicach. (…) Gdyby nie Marzec ’68, pewnie nie zrobiłabym instalacji na placu Wolności. Chciałam wystąpić na ulicy i powiedzieć, że nie ma wolności, że jest władza przekazywana za pomocą znaków”. Wystawa w Łodzi miała na celu określenie znaczenia jej twórczości dla miejscowej sceny artystycznej.

W latach 70. odbyły się tutaj słynne spektakle „Zmiana”, „Legalność przestrzeni”, których dokumentacje można było zobaczyć podczas ekspozycji. Ponadto prezentowane były przykłady poezji konceptualnej, jeden z filmów z cyklu „Kino Tautologiczne” oraz fotografie. W Łodzi Partum założyła galerię Adres. „To była platforma, która pozwoliła mi się kontaktować z całym światem. Zaczęłam od kartki – manifestu. Wysłałam ją na 150 adresów w Polsce i za granicą, zapraszając do nadsyłania artystycznych propozycji. Przychodziły listy, projekty, zdjęcia, dokumentacje, książki – mówiła artystka. – Wreszcie w ZPAP przestali mnie tolerować. Drażniło ich, że wystawiam prace, które nie są obrazami ani rzeźbami. W 1973 r. zabronili mi działalności. Galerię Adres przeniosłam do domu”. Niepokazywane dotychczas prace Partum z serii „Partytury” z 1984 roku – kolaże wykonane z fotografii, na których naga przybiera erotyczne pozy – zaprezentowano w warszawskiej Galerii Aleksander Bruno w maju 2015 roku. Instytut Sztuki Wyspa i Alternativa Editions zaprezentowały w 2013 roku publikację monograficzną Ewy Partum pod redakcją Anety Szyłak, Ewy Małgorzaty Tatar i Bereniki Partum. Obszerny tom zawiera bogaty i częściowo dotąd niepublikowany zbiór dokumentów trwającej od nieomal pół wieku aktywności artystki.

Artystka ma w swoim dorobku wiele wystaw indywidualnych, m.in.: Warszawa, Galeria Współczesna, 1971; Łódź, Galeria Adres, 1972, 1973, 1974 (performance); Łódź, Muzeum Sztuki, 1972; Warszawa, Galeria Repassage, 1972 (perform); Elbląg, Galeria EL, 1973 (perform); Wrocław, Galeria Awangarda, 1976; Lublin, Galeria Labirynt, 1977, 1981 (perform); Łódź, Galeria Art Forum, 1979 (perform); Warszawa, Galeria Mała, 1980; Poznań, Galeria ON., 1980 (perform); Miastko, Spotkanie Międzynarodowe, 1981 (perform); Kraków, Galeria BWA, 1981 (perform); Warszawa, Dziekanka, 1981, (perform); Łódź, Galeria Podziemna, 1982; Berlin, Galerie Wewerka, 1983 (wystawa retrospektywna); Berlin, Galeria Dialog, 1984 (perform); Bonn, Muzeum Kobiet, 1985, (perform); Badisher Kunstverein, Karlsruhe, 2001, („Akt myśli jest aktem sztuki” – wystawa retrospektywna); Instytut Sztuki Wyspa, Gdańsk, 2006 oraz Muzeum Narodowe w Warszawie, 2006 (wystawy retrospektywne); Turbin Hall, Tate Modern, Londyn, 2006; ms2, Łódź, 2014 (wystawa retrospektywna) Brała udział w wielu wystawach zbiorowych, m.in.: Biennale Form Przestrzennych, Elbląg, 1971; „W.O.R.K.S., grafika konceptualna ‚Czytanie naszego świata'”, Calgary, Kanada, 1973; „Prospectiva 74”, Sao Paulo, 1974; Międzynarodowa Wystawa „Sztuka Poczty’75” („Mail Art 75”), Buenos Aires, 1975; Festiwal Filmowy „Film jako film – film jako sztuka”, Łódź, 1977; „Quarto”, Mediolan, 1982; „Współczesna sztuka polska”, Berlin, 1984; „Polska 86”, wystawa XX-wiecznej fotografii polskiej, Boston; „Polska czarno-biała”, Paryż, 1990; „Bakunin w Dreźnie”, Düsseldorf, 1990; „Jesteśmy”, Warszawa, 1991; „Pri­mera gene­ra­ción. Arte e ima­gen en movi­miento 1963–1986”, Museo Nacio­nal Cen­tro de Arte Reina Sofía, 2006/2007; „Manifesta7” w Rove­reto, 2008; „Wack! Art and the Femi­nist Revo­lu­tion” (MoCA w Los Ange­les, 2007 i MoMA PS1 w Nowym Jorku, 2008); „re.act. feminism”,Performancekunst der 1960er und 70er Jahre heute, Aka­de­mie der Künste, Ber­lin, 2009; „Gen­der Check — Rol­len­bil­der in der Kunst Osteu­ro­pas”, MuMoK — Museum Moder­ner Kunst Sti­ftung Ludwig, Wie­deń, 2010; „The Pro­mi­ses of the Past” w Cen­trum Pom­pi­dou w Paryżu, 2010; „Intense Pro­xi­mity”, Paris Trien­nale, Palais de Tokyo, Paryż, 2012; „A Big­ger Splash: Pain­ting after Per­for­mance”, Tate Modern, Lon­dyn, 2012 oraz 18th Bien­nale of Syd­ney 2012. Autor: Ewa Gorządek, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, maj 2004; akt. AW, lipiec 2015. W 2006 roku odbyły się w Polsce dwie wystawy Ewy Partum: „Legalność przestrzeni” w Instytucie Sztuki Wyspa oraz „Samoidentyfikacja” w Królikarni. Fotografie prac publikujemy dzięki uprzejmości Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego „Królikarnia”. Prace są własnością: Legalność przestrzeni – Fundacja Zbiorów Sztuki Współczesnej Muzeum Narodowego w Warszawie, Poem by Ewa Proust – Kupferstichkabinett, Staatliche Museen zu Berlin, Hommage a Solidarność – Fundacja Signum Poznań, pozostałe – własność artystki.